Ιχνογραφώντας την κλιματική αλλαγή

Για τον περισσότερο κόσμο συνήθως, το φαινόμενο της κλιματικής αλλαγής συνδέεται με την υπερθέρμανση του πλανήτη. Η υπερθέρμανση ωστόσο αποτελεί μια μόνο πτυχή, από τις ποικίλες, της κλιματικής αλλαγής. Για την ακρίβεια, η κλιματική αλλαγή είναι συνδεδεμένη με ένα ευρύ σύνολο περιβαλλοντικών μεταβολών, οι οποίες λαμβάνουν χώρα σε παγκόσμιο επίπεδο με άμεσες συνέπειες για το μέλλον κάθε ζωντανού όντος στον πλανήτη.

Κάθε αλλαγή που παρατηρείται και καταγράφεται στην ποιότητα του κλίματος σε μακροπρόθεσμο επίπεδο, η οποία προέρχεται από φυσικούς ή ανθρώπινους παράγοντες, συγκαταλέγεται στο φαινόμενο της κλιματικής αλλαγής. Αυτή είναι η θέση που έχει υιοθετήσει η Διακυβερνητική Επιτροπή για την Κλιματική Αλλαγή όσον αφορά την προσέγγιση και ερμηνεία του φαινομένου. Παρομοίως, σύμφωνα το πλαίσιο που ορίζει η σχετική Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για την Κλιματική Αλλαγή, οποιαδήποτε αρνητική μεταβολή της σύστασης της ατμόσφαιρας εξαιτίας της ανθρώπινης παρέμβασης, η οποία παρατηρείται να συμβαίνει σε βάθος χρόνου και παράλληλα με τη φυσική μεταβολή, ανήκει στο φαινόμενο της κλιματικής αλλαγής.

Η συμπεριφορά και ο τρόπος που αντιδράει το κλίμα της γης εξαρτάται από το άθροισμα της πολλαπλής αλληλόδρασης κάποιων φυσικών παραγόντων:

  • της ατμόσφαιρας,
  • της υδρόσφαιρας [πρωτίστως ωκεανοί και δευτερευόντως θάλασσες, λίμνες], γ) των πολικών περιοχών,
  • της βιόσφαιρας [αέρας, έδαφος, οικολογικό σύστημα] και
  • της λιθόσφαιρας [το εξωτερικό περίβλημα της γης].

Δυστυχώς, στους πέντε αυτούς παράγοντες, τα τελευταία χρόνια, έρχεται να προστεθεί ένας ακόμη, μη φυσικός παράγοντας, ο οποίος επιδρά αρνητικά πάνω στον τρόπο που αλληλεπιδρούν οι προαναφερθέντες: πρόκειται για τον ανθρώπινο παράγοντα. Η παρεμβολή του ανθρώπου στη φύση έχει προκαλέσει την διατάραξη τόσο της ισορροπίας όσο και της σύστασης της ίδιας της ατμόσφαιρας. Η βασικότερη συνέπεια αυτής της παρεμβολής εντοπίζεται στην ιδιότητα της ατμόσφαιρας να παγιδεύει την ακτινοβολία της γης, οδηγώντας έτσι στην αύξηση του φαινομένου δέσμευσης αερίων, γνωστό σε όλους ως και φαινόμενο του θερμοκηπίου.

Πρόκειται για αέρια τα οποία αποδεσμεύονται στην ατμόσφαιρας εξαιτίας της εντατικοποίησης δραστηριοτήτων που σχετίζονται με την βιομηχανική παραγωγή, την παραγωγή ενέργειας και την γεωργία, και τα οποία είναι διοξείδιο του άνθρακα, μεθάνιο, οξείδιο του αζώτου, υδροφθοράνθρακες, φωσφοροφθοροάνθρακες, και τα θειοεξαφθορίδια.

Στην 5η Έκθεση Αποτίμησης της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC) που έγινε το 2013 υπογραμμίστηκε ότι οι πιο κρίσιμοι μετασχηματισμοί που λαμβάνουν χώρα σε επίπεδο κλιματικής αλλαγής είναι:

  • Η άνοδος της θερμοκρασίας του επιπέδου των ωκεανών, η οποία συμβάλλει με τη σειρά της στη δέσμευση της ενέργειας εντός της ατμόσφαιρας του πλανήτη. Σημειώνεται μάλιστα πως για το διάστημα μεταξύ της δεκαετίας του 1970 και 2010 η αύξηση της θερμοκρασίας των ωκεανών ευθύνεται για το μεγαλύτερο ποσοστό της δέσμευσης της ενέργειας στην ατμόσφαιρα.
  • Tην απώλεια σημαντικής ποσότητας όγκου των παγωμένων στρωμάτων της Ανταρκτικής και της Γροιλανδίας. Η Έκθεση αναφέρει ότι η μείωση των παγετώνων έχει αυξηθεί, ειδικά τις τελευταίες δύο δεκαετίες, με ρυθμούς της τάξης του 1.2% – 1.8% ανά δεκαετία. Κατά παρόμοιο τρόπο, η συρρίκνωση των στρωμάτων πάγου και χιονιού συνεχίζει να υφίσταται με ανησυχητικούς ρυθμούς στο Βόρειο Ημισφαίριο και στην Αρκτική. Οι ρυθμοί αυτό υπολογίζονται της τάξης των 3.5% – 4% ανά δεκαετία.
  • Την αύξηση της θερμοκρασίας στην επιφάνεια της γης ανά δεκαετία, ειδικά για τις τρείς τελευταίες. Από τα μέσα της δεκαετίας του 20ου αιώνα μέχρι την πρώτη δεκαετία του 21ου, η αποδέσμευση αερίων στην ατμόσφαιρα του πλανήτη έχει προκαλέσει μια μέση άνοδο της θερμοκρασίας στην επιφάνεια της γης της τάξης του 0.5οC – 1.3οC. Επίσης η Έκθεση επισημαίνει πως για την περίοδο 1983-2012, η άνοδος της θερμοκρασίας όπως καταγράφηκε στο Βόρειο Ημισφαίριο ήταν η πιο υψηλή τους τελευταίους 14 αιώνες.
  • Την κρίσιμη αύξηση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα. Οι μετασχηματισμοί που έχουν λάβει χώρα στη χρήση της γης και των στερεών καυσίμων έχει συμβάλλει σε μια αύξηση της τάξης του 40% τους τελευταίους δύο αιώνες. Η ιδιότητα των ωκεανών να απορροφούν ένα μέρος των εκπομπών του διοξειδίου του άνθρακα έχει προκαλέσει τη μείωση του Ph κατά 0.1%. προκαλώντας έτσι την αύξηση των όξινων ιδιοτήτων του ύδατος. Η Έκθεση κάνει λόγο ότι αυτές οι εξελίξεις είναι άμεσα συνδεδεμένες με το ιστορικό φαινόμενο της εκβιομηχάνισης των σύγχρονων κρατών.
  • Τέλος, η Έκθεση κάνει λόγο για αύξηση του επιπέδου της θάλασσας τον τελευταίο αιώνα. Αύξηση η οποία είναι μεγαλύτερη σε σχέση με αυτή των τελευταίων δύο χιλιετιών και η οποία κατά μέσο όρο αφορά την άνοδο της στάθμης κατά 0.19m.

Οι προκλήσεις που αναδύονται τα τελευταία χρόνια σχετικά με το περιβάλλον και την κλιματική αλλαγή έχουν προσελκύσει την προσοχή της διεθνούς κοινότητας, ανοίγοντας έναν ευρύ κύκλο συζητήσεων γύρω από τους τρόπους αντιμετώπισης και διαχείρισης των περιβαλλοντικών αλλαγών. Στις 12 Δεκεμβρίου του 2015, 196 κράτη-μέλη της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών, συναντήθηκαν με σκοπό την εξεύρεση ενός κοινού άξονα για την επίλυση αυτών των ζητημάτων. Το αποτέλεσμα της συνάντησης ήταν η από κοινού δέσμευση για την υιοθέτηση της Συμφωνίας του Παρισιού, η οποία ορίζει πως όλα τα κράτη-μέλη υποχρεούνται βάση νομικού πλαισίου να τηρούν κάποιους διεθνείς κανόνες για την προστασία του περιβάλλοντος. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, κάποιοι βασικοί στόχοι που τέθηκαν ήταν η διατήρηση του ρυθμού της αύξησης της μέσης θερμοκρασίας σε επίπεδα που να μην ξεπερνούν τους 2οC, όπως και η ανάπτυξη προγραμμάτων σε εθνικό και διεθνές επίπεδο που να είναι βιώσιμα και φιλικά προς το περιβάλλον.